برای استفاده از جعبه آتش نشانی، بهعنوان یکی از مهمترین تجهیزات ایمنی ساختمان، ابتدا در جعبه را باز کنید، شیلنگ و نازل را آماده سازید، شیر آب را بهآرامی باز کنید و جریان آب را به سمت محل اصلی حریق بگیرید. ترتیب انجام این کارها به نوع تجهیزات داخل جعبه بستگی دارد؛ زیرا شیلنگ برخی مدلها بهصورت دائم به قرقره و شبکه آب متصل است و در بعضی مدلها باید اتصالات پیش از بازکردن شیر بررسی شوند.
در ادامه، روش استفاده از جعبه آتش نشانی را از بازکردن در تا جمعآوری تجهیزات بهصورت مرحلهبهمرحله توضیح میدهیم.
آموزش استفاده از جعبه آتش نشانی در ۶ مرحله
1.در جعبه آتش نشانی را باز کنید
درب جعبه معمولاً با دستگیره یا قفل چرخشی باز میشود. در مدلهای قفل دار، کلید داخل محفظهای کوچک در کنار جعبه قرار دارد. در شرایط اضطراری، طلق محفظه را با ابزار مخصوص بشکنید، کلید را بردارید و در جعبه را باز کنید.
پس از بازکردن در، نوع تجهیزات داخل جعبه را بررسی کنید. وجود قرقره، نحوه قرارگیری شیلنگ و متصل یا جدا بودن نازل آتش نشانی، ترتیب مراحل بعدی را مشخص میکند.
2.شیلنگ و نازل را از جعبه خارج کنید
قرقره را به سمت بیرون بچرخانید و نازل را در دست بگیرید. اگر شیلنگ آتش نشانی بهصورت دائم به قرقره و منبع آب متصل است، آن را به اندازهای باز کنید که بدون کشیدگی به محل حریق برسد.
شیلنگهای تخت و تاشونده باید پیش از ورود آب کاملاً از روی قرقره باز شوند و روی زمین قرار بگیرند. مسیر شیلنگ نباید پیچ خورده، گره خورده یا زیر وسایل سنگین قرار گرفته باشد؛ زیرا این موارد جریان آب را کاهش میدهند.
3.اتصالات شیلنگ را بررسی کنید
در بعضی جعبهها، شیلنگ و نازل از قبل به یکدیگر متصل هستند؛ اما در مدلهای دیگر باید یک سر شیلنگ به شیر خروجی و سر دیگر آن به نازل وصل شود. پیش از بازکردن شیر، از محکم بودن کوپلینگها و اتصالات اطمینان پیدا کنید.
اتصال نادرست ممکن است با افزایش فشار آب جدا شود. شیلنگ نیز باید در امتداد مسیر حرکت قرار گرفته باشد تا هنگام شروع عملیات دور پای فرد نپیچد.
4.شیر آب را بهآرامی باز کنید
پس از آماده شدن شیلنگ و نازل، شیر فلکه را بهآرامی باز کنید. بازکردن ناگهانی شیر باعث ورود سریع آب و افزایش فشار در شیلنگ میشود و ممکن است کنترل نازل را دشوار کند.
در مدلهایی که شیر ورودی پشت یا کنار قرقره آتش نشانی قرار دارد، ابتدا قرقره را به سمت بیرون حرکت دهید تا دسترسی به شیر راحتتر شود. نحوه فعال کردن شیرهای آتش نشانی ممکن است در مدلهای مختلف متفاوت باشد؛ بنابراین دستورالعمل نصبشده روی جعبه را نیز بررسی کنید.
نکته ایمنی: از آب برای وسایل برقی متصل به جریان، روغن و مایعات قابل اشتعال استفاده نکنید
5.نازل را به سمت محل حریق بگیرید
نازل را با هر دو دست نگه دارید و جریان آب را به سمت پایه حریق، یعنی قسمتی که مواد در حال سوختن قرار دارند، هدایت کنید. گرفتن آب به سمت قسمت بالایی شعلهها تأثیر کمتری دارد؛ زیرا منبع اصلی سوخت در بخش پایین قرار گرفته است.
پاشیدن را با حرکت آرام از یک سمت به سمت دیگر ادامه دهید تا سطح درگیر بهطور کامل پوشش داده شود. فاصلهای را حفظ کنید که ضمن دسترسی جریان آب به حریق، کنترل شیلنگ و نازل از دست نرود. اگر شعلهها کوچکتر نشدند یا گسترش پیدا کردند، عملیات را متوقف کنید و از محل خارج شوید.
6.شیر آب را ببندید و تجهیزات را جمع کنید
پس از پایان عملیات، ابتدا شیر فلکه را ببندید و سپس نازل را برای چند لحظه باز نگه دارید تا فشار و آب باقی مانده در شیلنگ تخلیه شود. شیلنگ را از نظر پارگی، نشتی یا آسیبدیدگی بررسی کنید.
شیلنگ تخت باید پیش از جمع شدن کاملاً خشک شود؛ زیرا باقیماندن رطوبت میتواند باعث پوسیدگی و کاهش عمر آن شود. تجهیزات استفاده شده نیز باید پیش از قرارگرفتن مجدد در جعبه، توسط مسئول ایمنی یا سرویسکار بررسی شوند.
نکته ایمنی: اگر آتش از مرحله اولیه عبور کرده است، محل را ترک کنید و با شماره ۱۲۵ تماس بگیرید.
قبل از استفاده از جعبه آتش نشانی چه نکاتی را بررسی کنیم؟
آب وسیله مناسبی برای تمام حریقها نیست. هدایت آب روی تجهیزات برقی متصل به جریان میتواند باعث برق گرفتگی شود. همچنین بعضی مایعات قابل اشتعال روی آب شناور میمانند و همراه آن پخش میشوند؛ در نتیجه استفاده نادرست از آب میتواند محدوده آتش را بزرگتر کند.
ماده یا وسیله در حال سوختن | اقدام مناسب |
کاغذ، چوب، پارچه و مواد جامد معمولی | در حریق کوچک میتوان آب یا توپ اطفاء حریق متناسب با نوع آتش و طبق دستورالعمل سازنده استفاده کرد. |
تابلو برق، سیم یا وسیله برقی متصل | از آب استفاده نکنید؛ در صورت امکان ایمن، برق را قطع و از خاموشکننده مناسب استفاده کنید |
بنزین، گازوئیل، تینر و حلالها | آب نپاشید؛ محل را تخلیه و از تجهیزات مخصوص حریق مایعات استفاده کنید |
روغن و چربی داغ آشپزخانه | استفاده از آب ممنوع است؛ از خاموش کننده مناسب یا پتوی اطفای حریق استفاده شود |
نشت گاز همراه با شعله | محل را تخلیه کنید؛ خاموش کردن شعله بدون قطع منبع گاز میتواند خطر انفجار ایجاد کند |
ماده ناشناخته یا شیمیایی | بدون شناسایی ماده اقدام نکنید و موضوع را به آتش نشانی اطلاع دهید |
منابع تخصصی آتشنشانی نیز تأکید میکنند که آب برای تجهیزات برقی متصل، روغن و مایعات قابل اشتعال مناسب نیست و مقابله با حریق فقط باید با وجود مسیر خروج ایمن انجام شود. Merseyside Fire & Rescue و راهنمای ایمنی FSP Australia این موضوع را بهصراحت بیان کردهاند.
چه زمانی باید استفاده از جعبه آتش نشانی را متوقف کنیم؟
اگر هرکدام از شرایط زیر ایجاد شد، بدون تلاش بیشتر از محل خارج شوید:
- آتش با اولین اقدام کوچکتر نمیشود.
- شعلهها به سقف یا فضای مجاور سرایت کردهاند.
- دود غلیظ، دید یا تنفس را مختل کرده است.
- حرارت اجازه نزدیکشدن ایمن را نمیدهد.
- مسیر خروج در حال مسدودشدن است.
- فشار آب کافی نیست یا جریان ناگهان قطع میشود.
- شیلنگ، شیر، نازل یا کپسول آتش نشانی درست عمل نمیکند.
- ماده در حال سوختن ناشناخته است.
- صدای انفجار، ترکیدن یا نشت گاز شنیده میشود.
- کاربر توان کنترل شیلنگ یا نازل را ندارد.
در محیط پر از دود برای پیداکردن تجهیزات جلو نروید. دود حریق ممکن است در مدت کوتاهی باعث مسمومیت، کاهش هوشیاری و از دست رفتن مسیر خروج شود.
بعد از استفاده از فایرباکس چه کار کنیم؟
پس از مهار اولیه، تجهیزات نباید بدون بررسی به وضعیت قبلی برگردانده شوند. اگر شرایط محل ایمن است، جریان آب را ببندید؛ اما وارد قسمت دودگرفته یا داغ نشوید. در سیستمهای شیلنگی باید فشار باقیمانده تخلیه شود و شیلنگ پس از خروج کامل آب، برای خشکشدن و بررسی در اختیار مسئول ایمنی قرار گیرد.
کپسول استفاده شده، حتی اگر فقط بخشی از مواد آن تخلیه شده باشد، باید برای شارژ و کنترل فنی ارسال شود. وضعیت شیر، نازل، کوپلینگ، قرقره و منبع آب نیز باید توسط فرد متخصص بررسی شود. جمعکردن شیلنگ خیس یا قراردادن وسیله استفادهشده در جعبه، بدون ثبت و سرویس، ممکن است تجهیزات را در حادثه بعدی غیرقابلاستفاده کند.
پس از پایان حادثه، موارد زیر به مسئول ساختمان یا واحد HSE گزارش شود:
- محل و زمان وقوع آتش
- نوع تجهیزات استفاده شده
- ایرادهای مشاهده شده
- میزان تقریبی تخلیه کپسول
- نشتی یا افت فشار آب
- هرگونه آسیب به شیلنگ، نازل یا اتصالات آتش نشانی
جمعبندی
استفاده صحیح از جعبه آتش نشانی با اعلام خطر و ارزیابی شرایط شروع میشود، نه با بازکردن فوری شیر آب. اگر حریق کوچک است، مسیر خروج باز مانده و وسیله متناسب با ماده در حال سوختن در اختیار دارید، میتوانید برای مهار اولیه اقدام کنید. در مقابل، افزایش دود و حرارت، گسترش شعله یا ناشناختهبودن ماده درگیر، نشانه خروج فوری از محل است.
آموزش زمانی مؤثر است که تجهیزات اطفاء حریق ساختمان، از جعبه و کپسول آتشنشانی تا سیستم اسپرینکلر، سالم و متناسب با خطرات محیط باشند. برای مقایسه مدلها و انتخاب جعبه آتش نشانی مناسب نیز باید نوع ساختمان، تجهیزات موردنیاز و شرایط سیستم آب رسانی بهصورت تخصصی بررسی شود.
سوالات متداول درباره استفاده از جعبه آتش نشانی
افرادی که آموزش اولیه دیدهاند میتوانند برای مهار یک حریق کوچک اقدام کنند؛ مشروط بر اینکه وسیله مناسب را بشناسند، مسیر خروج باز باشد و دود یا حرارت شدید وجود نداشته باشد. تجهیزات پرفشار یا شیلنگهای سنگین ممکن است به آموزش عملی و همکاری بیش از یک نفر نیاز داشته باشند.
بسیاری از جعبهها قفل چرخشی یا محفظه مخصوص کلید اضطراری دارند. روش دسترسی باید از قبل برای ساکنان یا کارکنان مشخص باشد. اگر کلید در محفظه شیشهای قرار دارد، برای شکستن طلق از ابزار مخصوص استفاده کنید. قفلشدن جعبه به شکلی که دسترسی سریع را مختل کند، یک نقص ایمنی محسوب میشود.
اگر پس از بازکردن شیر آب، جریانی از نازل خارج نشد، زمان را برای تعمیر شیر یا بررسی شبکه آب تلف نکنید. از تجهیزات جایگزین مناسب استفاده کنید یا محل را ترک کنید. پس از حادثه، سیستم آبرسانی جعبه باید توسط مسئول تأسیسات یا سرویسکار بررسی شود.
بله، اگر حریق کوچک و در مرحله ابتدایی باشد، میتوان پیش از رسیدن نیروهای آتشنشانی برای مهار آن اقدام کرد. در صورتی که آتش گسترش پیدا کرده یا کنترل تجهیزات دشوار است، باید عملیات را متوقف و محل را ترک کنید.
خیر. پس از استفاده از جعبه آتش نشانی، شیلنگ، قرقره، شیر، نازل و کپسول باید بازدید شوند. کپسول تخلیهشده به شارژ مجدد نیاز دارد و شیلنگ نیز باید تخلیه، خشک و از نظر نشتی یا آسیب بررسی شود.
